Doğu Akdeniz Üniversitesi (DAÜ) Fen ve Edebiyat Fakültesi, Fizik Bölümü kozmoloji alanında dünyaca ünlü bir ismi ağırladı. “Türk Dünyası 2025 Uluğ Bey Havacılık ve Uzay Bilimleri Ödülü” sahibi, Özbekistan Bilimler Akademisi Uluğ Bey Astronomi Enstitüsü ve Yeni Özbekistan Üniversitesi İleri Araştırmalar Enstitüsü’nden Prof. Dr. Bobomurat Ahmedov, DAÜ Fizik Bölümü’nde “Evrenin Yapısı ve Evriminin Modern Anlayışı” (Modern Understanding of Structure and Evolution of the Universe) başlıklı çarpıcı bir konuşma gerçekleştirdi.
Evrenin Sadece %4’ü “Görünür” Madde
Prof. Dr. Ahmedov, konuşmasına evrenin 13.7 milyar yıl önce Büyük Patlama (Big Bang) ile başladığı teorisini anlatarak başladı. Evrenin o andan itibaren genişlediğini ve soğuduğunu belirten Ahmedov, günümüzde en çok kabul gören $Lambda$CDM (Lambda-CDM) modeline göre evrenin bileşimine dair şaşırtıcı veriler paylaştı.
Prof. Dr. Ahmedov, evrenin büyük çoğunluğunun sanılanın aksine göremediğimiz şeylerden oluştuğunu belirterek, evrenin kütle ve enerjisinin yaklaşık %73’ünün mevcut hızlanan genişlemeden sorumlu olan karanlık enerji olduğunu belirtti. Prof. Dr. Ahmedov “Evrenin yaklaşık %23’ü ise varlığına dair güçlü dolaylı kanıtlar bulunmasına rağmen henüz doğrudan tespit edilememiş olan karanlık madde tarafından oluşturuluyor. Yıldızları, gezegenleri ve bizleri oluşturan sıradan ‘baryonik’ madde ise evrenin tamamının sadece %4’lük bir kısmını teşkil ediyor.” sözleriyle bilinen maddenin evrendeki azınlığına dikkat çekti.
Karanlık Maddenin “Köpüksü” Yapısı
Evrenin bugünkü yapısının nasıl oluştuğunu da detaylandıran Prof. Dr. Ahmedov, karanlık maddenin evrenin iskeletini oluşturduğunu ifade etti. Ahmedov, “Karanlık madde, yerçekimi etkisi altında kademeli olarak toplanarak ‘köpük benzeri’ bir yapı (filamentler ve boşluklar) oluşturdu. Dev hidrojen ve helyum bulutları, karanlık maddenin en yoğun olduğu bu bölgelere çekilerek ilk galaksileri, yıldızları ve bugün gördüğümüz her şeyi meydana getirdi.” dedi.
James Webb Teleskobu: Kozmolojide Devrim
Prof. Dr. Ahmedov, konuşmasının önemli bir bölümünü James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) son keşiflerine ve bu keşiflerin kozmoloji anlayışımızı nasıl kökten değiştirdiğine ayırdı. JWST’nin çığır açan gözlemlerinin, evrenin temel işleyişine dair yeni ufuklar açtığını ve mevcut teorileri sorgulamaya ittiğini vurgulayan Prof. Dr. Ahmedov, teleskobun başlıca katkılarını şöyle sıraladı:
“Kadim Galaksilerin Keşfi”
“JWST, evrenin ilk dönemlerine, adeta “bebeklik” zamanlarına ait galaksileri tespit ederek, galaksi oluşumu ve evrimi hakkındaki bilgilerimizi güncelledi.”
“Ötegezegen Atmosferleri”
“Teleskop, Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin (ötegezegenler) atmosferlerini inceleyerek, bu dünyaların bileşimleri ve potansiyel yaşanabilirlik işaretleri hakkında hayati veriler sağlıyor.”
“Yıldız Doğumevleri”
“Kozmik toz bulutlarının arkasını görebilme yeteneği sayesinde, yıldızların doğum ve ölüm süreçlerine dair benzeri görülmemiş görüntüler elde edilmesini sağladı.” Prof. Dr. Ahmedov, JWST’nin aynı zamanda gizemli karanlık madde yapıları gibi beklenmedik olguları da ortaya çıkardığını ve bu durumun bilim insanlarını mevcut modelleri yeniden düşünmeye zorladığını belirtti. Prof. Dr. Ahmedov, “James Webb Teleskobu uzayın derinliklerini araştırmaya devam ettikçe, evrenin nasıl çalıştığına dair anlayışımızı şekillendirecek daha birçok çığır açan keşif bekliyoruz” diyerek sözlerini sonlandırdı. Etkinlik sonunda DAÜ Fizik Bölüm Başkanı Prof. Dr. İzzet Sakallı tarafından Prof. Dr. Ahmedov’a DAÜ’ye özgü hediye takdim edildi.
DAÜ Rektörlüğü Ziyaret Edildi
Gerçekleştirilen etkinlik sonrasında DAÜ Akademik İşlerden Sorumlu Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Osman. M. Karatepe’yi ziyeret eden Prof. Dr. Ahmedov, DAÜ’de bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Prof. Dr. Ahmedov “DAÜ’deki öğrencilerin ve akademisyenlerin bilime olan ilgisi beni çok etkiledi. Bilimsel merakın bu kadar güçlü olduğu bir ortamda bulunmak benim için büyük bir zevkti.” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Karatepe, alanında dünya çapında tanınan bir bilim insanını DAÜ’de ağırlamaktan duydukları mutluluğu dile getirerek, “Prof. Dr. Ahmedov’un derin bilgi birikimi ve evrene dair aktardığı çarpıcı veriler, öğrencilerimiz ve akademisyenlerimiz için büyük bir ilham kaynağı oldu. DAÜ olarak bilimin evrensel gücünü kampüsümüze taşımaya devam edeceğiz.” dedi.
Söz konusu ziyarette DAÜ Fizik Bölüm Başkanı Prof. Dr. İzzet Sakallı ile DAÜ Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Övgün de hazır bulundu. Ziyaret sonunda Prof. Dr. Karatepe tarafından Prof. Dr. Ahmedov’a Kıbrıs’a özgü hediye takdim edildi.